सरकारको नीति तथा कार्यक्रममा ग्रामीण पर्यटनलाई ऐतिहासिक प्राथमिकता, होमस्टे क्षेत्रका लागि नयाँ आशा
नेपाल सरकारले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रममा ग्रामीण पर्यटन, होमस्टे, पदमार्ग, धार्मिक सम्पदा, हिमाली पर्यटन तथा समुदाय आधारित पर्यटनलाई विशेष प्राथमिकतामा राखेपछि देशभरका पर्यटन व्यवसायी, होमस्टे सञ्चालक र ग्रामीण समुदायमा नयाँ आशा जागेको छ।
विगतमा पर्यटन नीति प्रायः सहर, होटल र सीमित गन्तव्यमा केन्द्रित हुने गरेकोमा यसपटक सरकारले गाउँ, संस्कृति, स्थानीय जीवनशैली र मौलिक पहिचानलाई केन्द्रमा राख्दै पर्यटन विकासको नयाँ दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेको देखिन्छ।
सरकारले पर्यटकीय दृष्टिले महत्वपूर्ण पहाडी क्षेत्रमा हिल स्टेशन निर्माण गर्ने, ग्रेट हिमालयन ट्रेललाई रणनीतिक पदमार्गका रूपमा विकास गर्ने, नयाँ ट्रेकिङ तथा साइकल रुट विस्तार गर्ने, ऐतिहासिक बौद्ध गुम्बा संरक्षण गर्ने तथा जनकपुरधाम, तिलौराकोट र गोर्खाको गोरखदरबारलाई विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश गर्न पहल गर्ने घोषणा गरेको छ।
त्यति मात्र होइन, दलित तथा आदिवासी समुदायको संस्कृति संरक्षण र आर्थिक सशक्तीकरणका लागि नमुना होमस्टे सञ्चालन गर्ने नीति समावेश हुनु ग्रामीण पर्यटन क्षेत्रका लागि सबैभन्दा सकारात्मक र ऐतिहासिक सन्देशका रूपमा हेरिएको छ।
पर्यटन अब केवल घुमघाम होइन, गाउँको अर्थतन्त्र
सरकारको नयाँ दृष्टिकोणले पर्यटनलाई अब केवल “मनोरञ्जन” वा “घुमफिर” को विषय नभई ग्रामीण अर्थतन्त्र, रोजगारी, संस्कृति संरक्षण र स्थानीय उत्पादनसँग जोड्ने प्रयास गरेको स्पष्ट देखिन्छ।
नेपालका धेरै गाउँ अहिले युवाविहीन बन्दै गएका छन्। खेतीयोग्य जमिन बाँझिँदै गइरहेको छ। गाउँका पुराना कला, संस्कृति र मौलिकता हराउने जोखिम बढिरहेको अवस्थामा सरकारले पर्यटनमार्फत गाउँलाई पुनर्जीवन दिने संकेत गरेको छ।
विशेषगरी:
- रैथाने खाना
- स्थानीय भेषभूषा
- लोकसंस्कृति
- कृषि प्रणाली
- प्राकृतिक जीवनशैली
लाई पर्यटनसँग जोड्ने सरकारी सोचले ग्रामीण क्षेत्रलाई आर्थिक रूपमा बलियो बनाउन सक्ने सम्भावना देखिएको छ।
होमस्टे अब पर्यटनको मुख्य आधार बन्ने संकेत
नेपालको ग्रामीण पर्यटनको मेरुदण्डका रूपमा होमस्टे क्षेत्र विस्तार हुँदै गएको बेला सरकारी नीतिले पहिलो पटक समुदाय आधारित पर्यटनलाई यति व्यापक प्राथमिकता दिएको देखिन्छ। यसले होमस्टे सञ्चालकहरूमा उत्साह थपेको छ।
विशेषगरी:
- गाउँमै रोजगारी सिर्जना
- महिलाको आर्थिक सहभागिता
- स्थानीय उत्पादनको बिक्री
- संस्कृति संरक्षण
- युवा पलायन रोक्ने
दिशामा होमस्टे प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
पर्यटन विज्ञहरूका अनुसार नेपाललाई अब पाँचतारे होटलभन्दा बढी मौलिक गाउँ, आत्मीय आतिथ्यता र स्थानीय अनुभव बेच्न सक्ने देशका रूपमा ब्रान्डिङ गर्न आवश्यक छ।
ग्रेट हिमालयन ट्रेलदेखि साइकल रुटसम्म
सरकारले ग्रेट हिमालयन ट्रेललाई रणनीतिक पदमार्गका रूपमा विकास गर्ने घोषणा गरेको छ। यसले नेपाललाई विश्व ट्रेकिङ बजारमा नयाँ उचाइ दिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
साथै:
- डर्ट रुट
- साइकल ट्रेल
- उच्च पहाडी पदमार्ग
- नयाँ ट्रेकिङ सर्किट
निर्माण गर्ने योजना पनि सार्वजनिक गरिएको छ।
विश्वभर अहिले “इको टुरिज्म”, “एड्भेन्चर टुरिज्म” र “स्लो ट्राभल” को आकर्षण बढिरहेको बेला नेपालका लागि यो अवसर महत्वपूर्ण मानिएको छ। यदि प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भयो भने अहिले पर्यटन नक्शामा नपरेका गाउँहरू समेत अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना छ।
धार्मिक र सांस्कृतिक पर्यटनमा नयाँ फोकस
मुगु, मनाङ लगायत हिमाली जिल्लाका ऐतिहासिक बौद्ध गुम्बा संरक्षण गर्ने तथा जनकपुरधाम, तिलौराकोट र गोर्खाको गोरखदरबारलाई विश्व सम्पदा सूचीमा समावेश गर्न पहल गर्ने सरकारी योजना पनि निकै महत्वपूर्ण मानिएको छ।
यसले धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रवर्द्धन गर्न सहयोग पुग्न सक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपालसँग हिमाल मात्र होइन, हजारौं वर्ष पुरानो सभ्यता, संस्कृति र आध्यात्मिक सम्पदा पनि विश्व बजारमा बेच्न सकिने ठूलो शक्ति छ।
चुनौती उस्तै गम्भीर
यद्यपि नीति महत्वाकांक्षी भए पनि चुनौती कम छैनन्।
नेपालमा विगतमा पनि:
- पर्यटन कोरिडोर
- हिल स्टेशन
- पदमार्ग
- संरक्षण परियोजना
घोषणा भए पनि धेरै योजना कार्यान्वयनमा कमजोर देखिएका छन्।
विशेषगरी:
- बजेटको दुरुपयोग
- ढिलासुस्ती
- कमजोर पूर्वाधार
- असंगठित प्रचार
- वातावरणीय असर
- तालिमको अभाव
मुख्य चुनौतीका रूपमा रहेका छन्।
ग्रामीण पर्यटन क्षेत्रमा अझै पनि गुणस्तरीय तालिम, डिजिटल बुकिङ प्रणाली, अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार, पर्यटन मापदण्ड तथा सहुलियत ऋणको अभाव रहेको व्यवसायीहरू बताउँछन्।
गाउँबाट विश्वसम्म पुग्ने अवसर
सरकारको यो नीति सही ढंगले कार्यान्वयन भए नेपालले पर्यटनको नयाँ मोड लिन सक्छ।
विशेषगरी:
- गाउँमै रोजगारी सिर्जना हुनेछ
- कृषि र पर्यटन जोडिनेछन्
- स्थानीय उत्पादनको बजार विस्तार हुनेछ
- संस्कृति संरक्षण हुनेछ
- नेपालको ग्रामीण जीवनशैली विश्वभर प्रचार हुनेछ
नेपालको पर्यटन अब केवल काठमाडौं, पोखरा र चितवनमा सीमित नरही गाउँ–गाउँसम्म फैलिने सम्भावना देखिएको छ।
HomestayKhabar.com विशेष टिप्पणी
सरकारको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रमले स्पष्ट संकेत दिएको छ—अब नेपालको पर्यटन विकासको केन्द्र गाउँ, संस्कृति र समुदाय बन्नेछन्।
तर नीति सफल हुने वा नहुने कुरा घोषणाले होइन, कार्यान्वयनले निर्धारण गर्नेछ।
यदि सरकार, स्थानीय तह, निजी क्षेत्र र समुदायबीच प्रभावकारी सहकार्य भयो भने नेपालको ग्रामीण पर्यटनले नयाँ युग सुरु गर्न सक्छ।
